Slaapapneu na een beroerte: waarom screening van overlevenden een tweede beroerte voorkomt
Slaapapneu na een beroerte: het gemiste risico dat een tweede beroerte veroorzaakt
De meeste mensen die een beroerte hebben overleefd, hebben niet-gediagnosticeerde slaapapneu, die ongemerkt het risico op een tweede beroerte verhoogt. Zo kunt u erop screenen en actie ondernemen.
Slaapapneu na een beroerte komt vaak voor, blijft onopgemerkt en is gevaarlijk
Slaapapneu na een beroerte komt veel vaker voor dan de meeste mensen die een beroerte hebben overleefd beseffen en blijft vaak volledig onopgemerkt. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 50% van de patiënten met een beroerte obstructieve slaapapneu (OSA) heeft, een aandoening waarbij de bovenste luchtweg tijdens de slaap herhaaldelijk dichtklapt en de ademhaling kort stopt. Dat is ongeveer twee tot vijf keer zo vaak als in de algemene bevolking. Daarom beschouwen Europese experts het nu als een belangrijk doel bij het voorkomen van een tweede beroerte. Het verband tussen slaapapneu en het risico op een beroerte is een van de meest beïnvloedbare, maar toch vaak over het hoofd geziene aspecten van het herstel na een beroerte.
Bij obstructieve slaapapneu sluit de luchtweg achter de tong en het zachte gehemelte zich tijdens de slaap, waardoor er minder zuurstof binnenkomt en de hersenen kort wakker worden om de ademhaling weer op gang te brengen. Na een beroerte kan dit tientallen keren per uur gebeuren, zonder het klassieke luide snurken. Veel mensen die een beroerte hebben overleefd, hun familieleden en zelfs drukbezette ziekenhuisteams merken het niet op. Daarom is inzicht in het verband tussen slaapapneu en het risico op een beroerte tijdens het herstel zo belangrijk.
Een meta-analyse uit 2010 van 2.343 patiënten in het Journal of Clinical Sleep Medicine wees uit dat ongeveer 72% van de patiënten met een beroerte een slaapgerelateerde ademhalingsstoornis had met een apneu-hypopneu-index (AHI, het aantal ademstops per uur) boven de 5, en dat 38% een matige tot ernstige aandoening had. Bij slechts ongeveer 7% ging het voornamelijk om centrale apneu, dus obstructieve apneu overheerst. Dit betekent dat het type apneu waarbij de luchtweg wordt geblokkeerd, het type dat het best met een eenvoudige behandeling kan worden aangepakt, na een beroerte het grootste probleem vormt.
- Ongeveer de helft van de mensen die een beroerte hebben overleefd, heeft obstructieve slaapapneu, veel meer dan in de algemene bevolking.
- De meeste gevallen zijn obstructief, niet centraal, dus behandelingen die de luchtweg openen zijn relevant.
- Slaapapneu na een beroerte blijft vaak onopgemerkt en wordt routinematig gemist.
Kan slaapapneu een tweede beroerte veroorzaken?
Ja, onbehandelde slaapapneu na een beroerte verhoogt aantoonbaar het risico op een tweede beroerte en op vroegtijdig overlijden. De bevindingen zijn consistent in meerdere studies en het bewijs is sterk genoeg om dit niet langer te negeren. Dit is de belangrijkste reden om ademhalingsproblemen na een beroerte serieus te nemen.
Een meta-analyse uit 2014, aangehaald in het Cleveland Clinic Journal of Medicine ("A Sleeping Beast"), stelde vast dat onbehandelde OSA bij mensen die een beroerte hadden overleefd, gepaard ging met een relatief risico van 1,8 (95% BI 1,2-2,6) op een nieuwe beroerte en 1,69 (95% BI 1,4-2,1) op totale sterfte. Eenvoudig gezegd verhoogde onbehandelde apneu de kans op een nieuwe beroerte met ongeveer 80%. Een afzonderlijk observationeel cohortonderzoek, gepubliceerd in Neurology: Clinical Practice (2013), wees uit dat patiënten met een beroerte en matige tot ernstige OSA die CPAP niet konden verdragen, gedurende zeven jaar een hazardratio van 2,87 (95% BI 1,11-7,71) hadden voor niet-fatale cardiovasculaire incidenten, met name een nieuwe ischemische beroerte.
Onderzoek onder de algemene bevolking bevestigt dit beeld. Uit de baanbrekende studie van Yaggi en collega's in de New England Journal of Medicine (2005) bleek dat OSA onafhankelijk verband hield met een beroerte of overlijden, met een gecorrigeerde hazardratio van 1,97, zelfs na correctie voor leeftijd, geslacht, body mass index, roken, hoge bloeddruk, diabetes en boezemfibrilleren. Apneu is niet slechts een aanwijzing voor andere problemen. Het lijkt op zichzelf het risico te verhogen.
- Onbehandelde OSA na een beroerte brengt ongeveer 1,8 keer zoveel risico op een nieuwe beroerte met zich mee.
- Ook verhoogt apneu de totale sterfte (1,69x) en het aantal cardiovasculaire incidenten (HR tot 2,87).
- De NEJM-studie van Yaggi uit 2005 bevestigt dat apneu onafhankelijk het risico op een beroerte of overlijden verhoogt.
Hoe mensen in Europa na een beroerte worden gescreend
Screening op slaapapneu na een beroerte begint meestal met een eenvoudige vragenlijst en, indien nodig, een slaaptest thuis. Patiënten in Europa hoeven niet maandenlang te wachten op een plek in een slaaplaboratorium om duidelijkheid te krijgen. Het traject is eenvoudig en steeds toegankelijker.
Gevalideerde vragenlijsten zoals STOP-BANG en de Berlijnse vragenlijst geven aan wie een hoog risico loopt. STOP-BANG beoordeelt acht factoren: snurken, vermoeidheid, waargenomen apneus, bloeddruk, BMI, leeftijd, nekomvang en geslacht. Ook specifieke instrumenten voor na een beroerte, zoals de SLEEP Inventory en STOP-BAG2, zijn gebruikt. Een hoge score stelt geen diagnose van apneu, maar geeft het zorgteam aan dat een slaaptest gerechtvaardigd is.
| Screeningsstap | Wat het is | Waar het plaatsvindt |
|---|---|---|
| Vragenlijst | STOP-BANG- of Berlijnse risicoscore | Afdeling, kliniek of huisarts |
| Slaapapneutest thuis | Draagbaar apparaat dat je thuis één nacht draagt | Je eigen bed |
| Polysomnografie | Volledig nachtelijk onderzoek met veel sensoren | Slaaplaboratorium |
| Ernstclassificatie | AHI: 5-15 licht, 15-30 matig, >30 ernstig | Beoordeeld door een specialist |
Bij een slaapapneutest thuis (HSAT) draagt u één nacht in uw eigen bed een kleine draagbare monitor. Deze meet de luchtstroom, het zuurstofgehalte en de ademhalingsinspanning. Voor veel mensen die een beroerte hebben overleefd is dit voldoende om OSA vast te stellen en de ernst ervan te bepalen. Uitgebreide polysomnografie in een slaaplaboratorium blijft de gouden standaard voor complexe gevallen, maar met thuisonderzoek wordt een belangrijk knelpunt in de toegang tot zorg in heel Europa weggenomen. Vraag uw beroerteteam of huisarts welk traject voor u geschikt is.
- De screening begint met een gevalideerde vragenlijst, zoals STOP-BANG of Berlin.
- Met een slaapapneutest thuis kunnen veel mensen die een beroerte hebben overleefd een diagnose krijgen zonder op een plek in een slaaplaboratorium te hoeven wachten.
- De ernst wordt ingedeeld op basis van de AHI, die richting geeft aan de gekozen behandeling.
Behandeling van slaapapneu na een beroerte, naar ernst
De behandeling van slaapapneu na een beroerte wordt afgestemd op de ernst. De juiste keuze hangt af van uw AHI, uw klachten en wat u kunt verdragen. Er is niet één oplossing voor iedereen die een beroerte heeft overleefd. Het doel is een consistente, comfortabele behandeling die u daadwerkelijk elke nacht gebruikt.
Bij matige tot ernstige OSA blijft continue positieve luchtwegdruk (CPAP), een apparaat dat de luchtweg met een zachte luchtstroom openhoudt, de eerste keuze als medische behandeling. De naleving ervan vormt een uitdaging. Uit een overzichtsartikel uit 2024 in Chest blijkt dat mensen die een beroerte hebben gehad de CPAP gemiddeld ongeveer 37% van de tijd gebruiken. Dat komt deels doordat zwakte, een hangende mondhoek of verwarring na een beroerte het gebruik van het masker lastig maken. Onvoldoende therapietrouw is de belangrijkste reden waarom slaapapneu na een beroerte onbehandeld blijft.
| Ernst | Gebruikelijke eerste keuze | Mogelijke aanvullende behandelingen |
|---|---|---|
| Ernstig (AHI >30) | CPAP / PAP-therapie | Medische beoordeling, gewicht, slaaphouding |
| Matig (AHI 15-30) | CPAP, vaak de eerste keuze | Mandibulair hulpmiddel, positietherapie |
| Licht (AHI 5-15) | Leefstijl, positietherapie, hulpmiddelen voor de mond of neus | Intranasale stent van Back2Sleep, gewichtsverlies |
| Snurken zonder OSA | Leefstijl en hulpmiddelen voor de luchtwegen | Intranasale stent van Back2Sleep |
Bij lichte tot matige OSA, of bij mensen die een beroerte hebben overleefd maar CPAP niet verdragen, zijn er meer mogelijkheden. Denk aan positietherapie (niet op de rug slapen), gewichtsbeheersing, hulpmiddelen voor mandibulaire protrusie en hulpmiddelen voor de neusademhaling. De intranasale stent van Back2Sleep is een van deze niet-invasieve opties: een zacht siliconen buisje, CE-gecertificeerd als medisch hulpmiddel van klasse I, dat in de neusholte wordt geplaatst om de bovenste luchtweg tijdens de slaap open te houden. Het gebruikt geen elektriciteit, maakt geen geluid en heeft geen slang; de startset bevat vier maten. Het is bedoeld tegen snurken en bij lichte tot matige OSA, niet als vervanging van CPAP bij ernstige gevallen.
- CPAP is de eerste keuze bij matige tot ernstige OSA na een beroerte, maar de therapietrouw bedraagt gemiddeld slechts ~37%.
- Bij milde tot matige aandoeningen en snurken zijn er geschikte alternatieven voor CPAP.
- De Back2Sleep-stent is geschikt bij milde tot matige OSA en snurken, nooit bij ernstige OSA.
Wat gebruikers van Back2Sleep zeggen
Welke Back2Sleep is geschikt voor jou?
Houd je beroerteteam op de hoogte. Als het om snurken gaat, heb je twee opties: de kit of één losse maat.
SnoreKit
De 4 maten (S, M, L, XL) en 3 glijmiddelen, om de stent te vinden die bij je past.
€44.90
Koop de SnoreKitDoos met één maat
1 stent in jouw maat en 3 glijmiddelen, om door te kunnen gaan.
€34.00
Kies mijn maat- CE-gemarkeerd medisch hulpmiddel
- Ontworpen in Frankrijk, gemaakt in Duitsland
- Gratis bezorging in continentaal Europa
Weet je niet zeker of je snurken onschuldig is? Doe de slaaprisicotest.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt slaapapneu voor na een beroerte?
Slaapapneu komt zeer vaak voor na een beroerte. Onderzoek toont aan dat ongeveer 50% van de patiënten met een beroerte obstructieve slaapapneu heeft. Een meta-analyse uit 2010 wees uit dat ongeveer 72% een apneu-hypopneu-index boven de 5 had. Dat ligt veel hoger dan de 4-24% die in de algemene bevolking wordt gezien, maar de meeste gevallen worden niet gediagnosticeerd.
Kan slaapapneu een tweede beroerte veroorzaken?
Ja. Onbehandelde obstructieve slaapapneu na een beroerte houdt verband met een hoger risico op een nieuwe beroerte. Een meta-analyse uit 2014 meldde een relatief risico van ongeveer 1,8 op een terugkerende beroerte en 1,69 op sterfte door alle oorzaken bij overlevenden. De behandeling van apneu wordt in Europa inmiddels gezien als een aanpasbaar doelwit om een tweede beroerte te voorkomen.
Wat zijn de symptomen van slaapapneu na een beroerte?
Symptomen zijn onder meer ademhalingspauzes of naar adem happen tijdens de slaap, luid of zacht snurken, hoofdpijn in de ochtend, niet-verkwikkende slaap, vermoeidheid overdag, een sombere stemming en concentratieproblemen. Na een beroerte worden deze verschijnselen vaak toegeschreven aan de beroerte zelf, waardoor apneu gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Mantelzorgers kunnen helpen de aandoening vroeg op te merken door tijdens de nacht op de ademhaling te letten.
Hoe wordt slaapapneu vastgesteld bij mensen die een beroerte hebben overleefd: met een thuistest of in een slaaplaboratorium?
De diagnose begint meestal met een vragenlijst, zoals STOP-BANG of Berlin, gevolgd door een slaaponderzoek. Veel mensen die een beroerte hebben overleefd, kunnen thuis een slaapapneutest doen met een draagbare monitor die ze één nacht in hun eigen bed dragen. Zo vermijden ze lange wachttijden. Een volledige polysomnografie in een slaaplaboratorium blijft de gouden standaard bij complexe of onzekere gevallen.
Verbetert behandeling van slaapapneu met CPAP het herstel na een beroerte?
CPAP is de eerstekeuzebehandeling voor matige tot ernstige apneu na een beroerte en kan het herstel bevorderen, maar het bewijs is niet eenduidig en therapietrouw vormt een grote uitdaging. Onderzoeken onder mensen die een beroerte hebben gehad, melden dat CPAP gemiddeld ongeveer 37% van de tijd wordt gebruikt, deels door zwakte of verlamming van de gezichtsspieren na een beroerte. Regelmatig gebruik is belangrijker dan de keuze van het apparaat.
Kan slaapapneu vlak na een beroerte ontstaan?
Ja. Volgens een overzichtsartikel uit 2016 in het tijdschrift Stroke kunnen ademhalingsstoornissen tijdens de slaap binnen de eerste 24 uur na een beroerte optreden, soms als rechtstreeks gevolg van hersenletsel dat de ademhalingscontrole beïnvloedt. Daarom is vroege screening belangrijk: nieuwe apneu kan zijn ontstaan na de beroerte.
Zijn er alternatieven voor CPAP bij milde slaapapneu na een beroerte?
Ja, bij milde tot matige apneu of snurken. Mogelijke opties zijn positietherapie, gewichtsbeheersing, mandibulaire repositieapparaten en hulpmiddelen voor de neusademhaling, zoals de Back2Sleep-intranasale stent, een zachte siliconenstent en CE-gecertificeerd medisch hulpmiddel van klasse I. Deze zijn bij ernstige gevallen geen vervanging voor CPAP. Laat daarom altijd eerst een formeel slaaponderzoek uitvoeren.
4 maten, €44.90Bekijk