Slaapapneu bij hartfalenpatiënten: de overlap tussen centraal en obstructief uitgelegd
Slaapapneu en hartfalen begrijpen: waarom het onderscheid tussen centrale en obstructieve apneu belangrijk is
Achter één diagnose gaan twee heel verschillende ademhalingsproblemen schuil. Weten welke je hebt, is niet alleen van theoretisch belang. Het is een kwestie van veiligheid.
Slaapapneu en hartfalen: een tweerichtingsverkeer
Slaapapneu en hartfalen vormen een hechte, gevaarlijke combinatie waarbij beide aandoeningen elkaar verergeren. Slaapapneu betekent dat je ademhaling tijdens je slaap herhaaldelijk pauzeert. Hartfalen betekent dat je hart het bloed niet zo goed kan rondpompen als zou moeten. Wanneer deze twee aandoeningen samengaan, is de juiste diagnose ontzettend belangrijk, omdat één veelgebruikte behandeling die sommige patiënten helpt, anderen juist kan schaden. Onze gids over slaapapneu en hartziekten behandelt het bredere beeld van hart- en vaatziekten.
Dit is het deel dat de meeste artikelen overslaan. Bij hartfalen zijn er twee duidelijk verschillende soorten slaapapneu, die zich als tegenpolen gedragen. De eerste is obstructieve slaapapneu (OSA), waarbij je keelspieren verslappen en de luchtstroom blokkeren. De tweede is centrale slaapapneu (CSA), waarbij je hersenen tijdelijk stoppen met het doorgeven van het signaal om te ademen. Het onderscheid tussen beide vormt de rode draad van dit artikel. Een verwante uitgebreide uitleg over centrale en obstructieve slaapapneu legt de belangrijkste verschillen uit.
Deze tweerichtingsrelatie is goed gedocumenteerd. Slaapapneu verhoogt de bloeddruk, belast het hart en vergroot het risico op hartfalen. Omgekeerd verandert een verzwakt hart de manier waarop het lichaam de ademhaling regelt, wat vaak centrale apneu veroorzaakt. Als je deze wisselwerking begrijpt, kun je je cardioloog de juiste vragen stellen en de verkeerde behandelingen vermijden.
Volgens een klinische review uit 2022 in Frontiers in Medicine heeft naar schatting 50 tot 75 procent van de mensen met hartfalen ook obstructieve of centrale slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen. Dat is een opvallend hoog percentage, maar de meeste gevallen blijven ongediagnosticeerd. Naar schatting hebben ongeveer 175 miljoen volwassenen in Europa OSA, van wie ongeveer 90 miljoen een matige tot ernstige vorm hebben, volgens Benjafield et al. in The Lancet Respiratory Medicine (2019).
- Slaapapneu en hartfalen versterken elkaar in een vicieuze cirkel.
- Er zijn twee tegengestelde typen: obstructief (geblokkeerde luchtweg) en centraal (ontbrekend hersensignaal).
- Tot 3 op de 4 patiënten met hartfalen hebben een vorm van slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen.
Waarom slaapapneu het falende hart beschadigt
Slaapapneu schaadt het hart door herhaalde cycli van zuurstofdalingen en stressreacties. Telkens wanneer de ademhaling stopt, daalt het zuurstofgehalte in het bloed en maakt het lichaam stresshormonen zoals adrenaline aan. Hierdoor stijgen de bloeddruk en de hartslag, zodat een toch al verzwakt hart harder moet werken, honderden keren per nacht.
Maanden en jaren van deze nachtelijke belasting dragen bij aan hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en toenemende verzwakking van de hartspier. Het verband met ritmestoornissen is zo sterk dat cardiologen er standaard op screenen. Ons artikel over slaapapneu en atriumfibrilleren legt dat verband uitgebreid uit.
De cijfers benadrukken hoe groot de risico’s zijn. In het gemeenschapsgerichte Sleep Heart Health Study hadden mannen met matige tot ernstige obstructieve slaapapneu ongeveer 58 procent meer risico op het ontwikkelen van hartfalen, volgens Gottlieb et al. in Circulation (2010). De schade is niet alleen theoretisch. Ze is meetbaar en neemt toe wanneer ademhalingsproblemen onbehandeld blijven.
Wereldwijd hebben naar schatting 936 miljoen volwassenen van 30 tot 69 jaar lichte tot ernstige OSA en 425 miljoen matige tot ernstige OSA, volgens Benjafield et al. in The Lancet Respiratory Medicine (2019). Verreweg de meesten blijven ongediagnosticeerd, wat betekent dat veel patiënten met hartfalen een verborgen, behandelbare belasting van hun hart met zich meedragen.
- Elke apneu veroorzaakt een daling van het zuurstofgehalte en een adrenalinepiek, waardoor het hart wordt belast.
- Matige tot ernstige OSA werd bij mannen in verband gebracht met ongeveer 58% meer risico op hartfalen.
- De meeste OSA wereldwijd wordt niet gediagnosticeerd, waardoor veel harten onder verborgen druk staan.
Het SERVE-HF-veiligheidssignaal: waarom labels levens redden
De SERVE-HF-studie is de belangrijkste reden om centrale en obstructieve slaapapneu van elkaar te onderscheiden voordat de behandeling begint. In deze studie uit 2015 werd adaptieve servoventilatie (ASV), een geavanceerde maskertherapie, getest bij patiënten met hartfalen en overwegend centrale slaapapneu. De uitkomst schokte het vakgebied.
Bij 1.325 patiënten met een verlaagde ejectiefractie (45 procent of minder) en overwegend centrale slaapapneu verhoogde ASV de totale sterfte (hazardratio 1,28) en de cardiovasculaire sterfte (hazardratio 1,34) ten opzichte van zorg volgens de richtlijnen, aldus Cowie et al. in de New England Journal of Medicine (2015). Eenvoudig gezegd: een behandeling die bedoeld was om te helpen, verhoogde juist het sterfterisico.
Hieruit volgde een duidelijke regel: ASV mag niet worden gebruikt bij patiënten met een verlaagde ejectiefractie en overwegend centrale slaapapneu. Hetzelfde maskerprincipe dat bij OSA een dichtvallende luchtweg opent, kan een al kwetsbaar hart ontregelen wanneer het echte probleem ligt bij de ademhalingsprikkel vanuit de hersenen. Daarom is de aanduiding letterlijk een veiligheidskwestie.
De Europese richtlijnen houden rekening met deze les. De European Society of Cardiology (ESC) adviseert om zorgvuldig te beoordelen of iemand met hartfalen CSA of OSA heeft. Dit is belangrijk omdat positieve-luchtwegdruktherapie, die helpt bij OSA, de cardiovasculaire sterfte kan verhogen bij patiënten met een verlaagde ejectiefractie en overwegend centrale slaapapneu. In de ESC-richtlijnen uit 2021 voor de diagnose en behandeling van acuut en chronisch hartfalen (European Heart Journal) staat dat ASV voor deze groep niet wordt aanbevolen.
- Uit SERVE-HF bleek dat ASV het sterftecijfer verhoogde bij patiënten met een verlaagde ejectiefractie en centrale slaapapneu.
- ASV mag niet worden gebruikt bij overwegend centrale slaapapneu en hartfalen met een verlaagde ejectiefractie.
- De richtlijnen van de ESC benadrukken dat je CSA van OSA moet onderscheiden voordat je een maskertherapie kiest.
Behandelopties voor slaapapneu en hartfalen
De beste behandeling voor slaapapneu bij hartfalen begint met het optimaliseren van de behandeling van hartfalen zelf. Als het hart goed wordt behandeld, verbetert centrale apneu vaak vanzelf, doordat de instabiele ademhalingsaansturing stabieler wordt. Daarna hangt de behandeling volledig af van de vraag of de apneu obstructief, centraal of gemengd is.
| Aanpak | Meest geschikt voor | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Optimaliseer de behandeling van hartfalen | Alle patiënten | Eerste stap. Kan centrale apneu verminderen |
| CPAP | Matige tot ernstige OSA | Standaardbehandeling voor bevestigde obstructieve apneu |
| ASV | Alleen in geselecteerde gevallen | Niet voor overwegend CSA bij hartfalen met verminderde ejectiefractie |
| Leefstijl- en gewichtsbeheersing | Milde OSA, alle patiënten | Ondersteunt de algehele gezondheid van hart en luchtwegen |
| Neusstent (Back2Sleep) | Snurken, milde tot matige OSA | Conservatief hulpmiddel voor comfort van de luchtwegen. Niet voor CSA |
Bij bevestigde matige tot ernstige obstructieve slaapapneu blijft CPAP de belangrijkste behandeling. Voor milde obstructieve gevallen, of voor mensen die snurken en moeite hebben met CPAP of daarop wachten, bestaan er conservatieve opties die op de luchtwegen gericht zijn. De Back2Sleep-neusstent is zo'n optie: een CE-gecertificeerd zacht siliconen hulpmiddel van klasse I dat in de neus wordt geplaatst om de luchtweg tijdens de slaap open te helpen houden, zonder elektriciteit, geluid of slang en zonder recept.
Bij correct gebruik zijn conservatieve maatregelen een aanvulling op medische behandeling, geen vervanging ervan. Voor patiënten met hartfalen en bevestigde lichte obstructieve apneu of hinderlijk snurken kan een comfortabele neusstent de obstructieve component verlichten terwijl u samen met uw behandelteam naar het grotere geheel kijkt. De niet-onderhandelbare regel blijft: bevestig de diagnose, sluit overwegend centrale apneu uit en behandel uzelf nooit.
- Een goede behandeling van hartfalen kan de centrale apneu op zichzelf verminderen.
- CPAP is geschikt voor matige tot ernstige OSA. ASV is beperkt toepasbaar bij centrale apneu met verminderde ejectiefractie.
- De Back2Sleep-neusstent is alleen geschikt bij licht obstructief snurken, nooit bij centrale apneu.
Wat gebruikers van Back2Sleep zeggen
Welke Back2Sleep past bij jou?
Als centrale apneu is uitgesloten en alleen snurken overblijft, kies je de kit met een eerste stent of een maat die je al kent.
SnoreKit
De 4 maten (S, M, L, XL) en 3 glijmiddelen, om de stent te vinden die bij je past.
€44.90
Koop de SnoreKitDoos met één maat
1 stent in jouw maat en 3 glijmiddelen, zodat je door kunt gaan.
€34.00
Kies mijn maat- Medisch hulpmiddel met CE-markering
- Ontworpen in Frankrijk, gemaakt in Duitsland
- Gratis bezorging op het vasteland van Europa
Weet je niet zeker of je gesnurk onschuldig is? Doe de slaaprisicotest.
Veelgestelde vragen
Kan slaapapneu hartfalen veroorzaken, of veroorzaakt hartfalen slaapapneu?
Beide richtingen kloppen. Onbehandelde obstructieve slaapapneu belast het hart door zuurstofdalingen en stresshormonen. De Sleep Heart Health Study (Circulation, 2010) bracht matige tot ernstige obstructieve slaapapneu in verband met ongeveer 58 procent meer risico op hartfalen bij mannen. Omgekeerd maakt een falend hart de ademhalingsregeling instabiel, wat vaak centrale slaapapneu veroorzaakt. Beide aandoeningen kunnen elkaar verergeren.
Wat is het verschil tussen centrale en obstructieve slaapapneu bij hartfalen?
Obstructieve slaapapneu is een mechanisch probleem waarbij de keel dichtklapt en de luchtstroom blokkeert, ondanks dat je probeert te ademen. Dit gaat meestal gepaard met luid snurken. Centrale slaapapneu is neurologisch: de hersenen geven tijdelijk geen signaal om te ademen, waardoor er geen ademhalingsinspanning is en vaak ook geen gesnurk. Bij hartfalen uit centrale apneu zich als Cheyne-Stokes-ademhaling.
Welk percentage van de patiënten met hartfalen heeft slaapapneu?
Volgens een klinisch overzicht uit 2022 in Frontiers in Medicine heeft naar schatting 50 tot 75 procent van de patiënten met hartfalen een obstructieve of centrale slaapgerelateerde ademhalingsstoornis. Centrale slaapapneu treft specifiek ongeveer 30 tot 40 procent van de patiënten met een verzwakte hartpompfunctie die optimale therapie krijgen. De prevalentie stijgt naarmate de ejectiefractie daalt.
Wat is Cheyne-Stokes-ademhaling en waarom komt dit voor bij hartfalen?
Cheyne-Stokes-ademhaling is een crescendo-decrescendo-ademhalingspatroon waarbij de ademhaling geleidelijk dieper wordt, daarna afzwakt tot een pauze en vervolgens opnieuw begint. Dit komt voor bij hartfalen omdat een vertraagde bloedsomloop de terugkoppeling van de hersenen die de ademhaling regelt verstoort, waardoor een onstabiele kringloop ontstaat. Het is kenmerkend voor centrale slaapapneu en hangt samen met de ernst van hartfalen.
Is CPAP of ASV veilig voor patiënten met hartfalen en centrale slaapapneu?
Voorzichtigheid is geboden. Uit de SERVE-HF-studie uit 2015 bleek dat adaptieve servoventilatie (ASV) de algehele en cardiovasculaire sterfte verhoogde bij patiënten met een verminderde ejectiefractie en overwegend centrale apneu. ASV mag dus niet bij deze groep worden gebruikt. Een formeel slaaponderzoek en uw cardiologieteam moeten bepalen welke behandeling veilig is in uw specifieke geval.
Hoe weet ik of ik slaapapneu heb als ik hartfalen heb?
Let op luid snurken, waargenomen ademstops, wakker schrikken naar adem happend, hoofdpijn in de ochtend en slaperigheid overdag, vooral in combinatie met toenemende kortademigheid of zwelling. Deze signalen zijn reden voor een formeel slaaponderzoek. Alleen daarmee kan worden vastgesteld of de apneu obstructief, centraal of gemengd is. Zelfscreening kan aanleiding geven tot verder onderzoek, maar vervangt dat nooit.
Verbetert de behandeling van slaapapneu de uitkomsten van hartfalen?
Een bevestigde obstructieve slaapapneu behandelen kan de belasting van het hart 's nachts verminderen en de symptomen en kwaliteit van leven verbeteren. Het optimaliseren van de behandeling van hartfalen zelf vermindert vaak centrale apneu. De juiste behandeling hangt echter af van het type apneu, omdat sommige behandelingen die helpen bij obstructieve apneu schadelijk kunnen zijn voor patiënten met overwegend centrale apneu.
Kan een neusspreider patiënten met hartfalen en slaapapneu helpen?
Een neusspreider zoals Back2Sleep is alleen geschikt voor lichte tot matige obstructieve apneu en snurken, waarbij de luchtweg ter hoogte van de neus dichtklapt. Het is geen behandeling voor centrale slaapapneu, Cheyne-Stokes-ademhaling of een ernstige aandoening, en ook geen behandeling voor hartfalen. Patiënten met hartfalen moeten eerst een slaaponderzoek laten doen en het hulpmiddel alleen gebruiken naast cardiologische zorg.
4 maten, €44.90Bekijk