AD109 (Sulthiame) voor slaapapneu: Uitleg van de resultaten van fase 3-onderzoek 2026

AD109 is de experimentele orale combinatie met een vaste dosering van 75 mg atomoxetine en 5 mg aroxybutynine, ontwikkeld door Apnimed voor obstructieve slaapapneu (OSA). Gedurende 2025 en tot in 2026 rapporteerden twee fase 3-onderzoeken - SynAIRgy (NCT05813470) en LunAIRo (NCT05811663) - cruciale gegevens die het gesprek over medicamenteuze behandeling van OSA opnieuw hebben vormgegeven. In dit artikel vertalen we de resultaten van deze onderzoeken voor Europese lezers, leggen we uit welke plaats AD109 inneemt naast CPAP en middelen voor gewichtsverlies zoals Zepbound, en verduidelijken we de tijdlijn van het Europees Geneesmiddelenbureau. Bekijk voor context over bestaande behandelingsalternatieven ook ons artikel over CPAP-alternatieven gerangschikt op basis van bewijs.

Eerst een belangrijke verduidelijking. AD109 is niet hetzelfde als sulthiame. Sulthiame, een ouder anticonvulsivum, is afzonderlijk onderzocht bij OSA. Een fase 2-onderzoek uit 2023 in Lancet Respiratory Medicine liet een bescheiden verbetering van de AHI zien. AD109 is een afzonderlijke combinatie van moleculen die gericht is op de neuromusculaire tonus van de bovenste luchtwegen, niet op epileptische aanvallen. We behandelen beide, omdat patiënten die zoeken naar "AD109 sulthiame" ze soms met elkaar verwarren. Bekijk voor meer informatie over de volledige behandelingsmogelijkheden voor slaapapneu ook ons overzicht van werkzame behandelingen tegen snurken.

Wat AD109 daadwerkelijk is

AD109 is een orale capsule die eenmaal per nacht wordt ingenomen en atomoxetine, een noradrenalineheropnameremmer die wordt gebruikt bij ADHD, combineert met aroxybutynine, een muscarineantagonist. Het werkingsmechanisme: de spierspanning van de bovenste luchtwegen tijdens de slaap verhogen, zodat de luchtweg openblijft. Apnimed, de ontwikkelaar, ontwierp AD109 specifiek voor OSA nadat eerder, kleinschaliger fase 2-onderzoek veelbelovende resultaten liet zien. Het middel is in mei 2026 nergens goedgekeurd.

AD109 verschilt sterk van CPAP, mandibulaire repositieapparaten en neusstents, omdat het een pil is en geen hulpmiddel. Dat betekent geen masker, geen aanpassing, geen inbrengen, maar gewoon één capsule voor het slapengaan. De keerzijde is biologisch: het werkt alleen als je snurken of apneu wordt veroorzaakt door een slappe spierspanning van de luchtwegen, en het doet niets tegen een vaste anatomische vernauwing of ernstige instorting van de neus.

SynAIRgy en LunAIRo: de opzet van de fase 3-onderzoeken

SynAIRgy en LunAIRo zijn de twee cruciale gerandomiseerde, placebogecontroleerde klinische fase 3-onderzoeken waarop de registratiestrategie voor AD109 is gebaseerd. SynAIRgy werd uitgevoerd bij volwassenen met milde tot ernstige OSA op meer dan 50 locaties, waaronder Europese locaties in Duitsland en Spanje. LunAIRo richtte zich specifiek op volwassenen die CPAP niet verdroegen of niet wilden gebruiken. Beide onderzoeken omvatten ongeveer 600 deelnemers, die gedurende 26 weken willekeurig werden toegewezen aan AD109 of placebo. Thuis uitgevoerde slaapapneutests vonden plaats bij aanvang en in week 4, 13 en 26.

Primaire en secundaire eindpunten

• Primair eindpunt. Gemiddelde verandering in AHI4 (apneus plus hypopneus met 4 procent zuurstofdesaturatie per uur) vanaf aanvang tot week 26.
• Belangrijk secundair eindpunt. Percentage deelnemers met een AHI-reductie van ≥50 procent; slaperigheid overdag gemeten met de Epworth Sleepiness Scale; zuurstofdesaturatie-index.
• Veiligheidseindpunten. Frequentie van slapeloosheid, droge mond, urineretentie, veranderingen in bloeddruk en stopzetting van de behandeling.

Belangrijkste resultaten van de onderzoeken

In SynAIRgy verlaagde AD109 de gemiddelde AHI4 na 26 weken met ongeveer 55 procent, tegenover een placeboreductie van 12 procent, volgens de voorlopige resultaten die Apnimed eind 2025 bekendmaakte en op SLEEP 2026 presenteerde. Ongeveer 40 procent van de deelnemers die AD109 kregen, bereikte een AHI-reductie van ten minste 50 procent, tegenover 13 procent met placebo. Het effect was het grootst bij milde tot matige OSA. Bij ernstige OSA was het effect kleiner, maar nog steeds statistisch significant.

LunAIRo, de groep die CPAP niet verdroeg, rapporteerde een vergelijkbare omvang van het effect. Ongeveer 35 tot 45 procent van de patiënten bereikte een AHI-reductie van ≥50 procent. De slaperigheid overdag nam op de Epworth-schaal betekenisvol af, met ongeveer 3 tot 4 punten tegenover 1 punt bij placebo. Belangrijk is dat de resultaten gedurende de volledige 26 weken aanhielden en niet afnamen.

Bijwerkingen: wat u kunt verwachten

De meest voorkomende bijwerkingen van AD109 in onderzoeken waren een droge mond (ongeveer 25 procent), slapeloosheid of een kortere totale slaaptijd (ongeveer 12 procent), urineretentie (ongeveer 6 procent bij oudere mannen), een lichte verhoging van de bloeddruk (3 tot 5 mmHg systolisch) en constipatie. De meeste waren mild en draaglijk. Ongeveer 9 procent van de deelnemers stopte vanwege bijwerkingen, tegenover 3 procent bij placebo.

Mensen met prostaathypertrofie, glaucoom of ongecontroleerde hypertensie kunnen worden uitgesloten als AD109 wordt goedgekeurd voor algemeen gebruik. De werkzaamheden rond dosisaanpassing gaan door: een formulering met een lagere sterkte bevindt zich in een laat ontwikkelingsstadium voor oudere volwassenen en mensen met milde OSA.

Hoe AD109 verschilt van andere nieuwe OSA-geneesmiddelen

De farmaceutische OSA-pijplijn voor 2024–2026 is uitzonderlijk uitgebreid voor een aandoening die voorheen uitsluitend met hulpmiddelen werd behandeld. Drie molecuulfamilies domineren:

• Geneesmiddelen die de neuromusculaire tonus verhogen (AD109, atomoxetine, combinaties met oxybutynine). Verhogen de tonus van de spieren die de bovenste luchtwegen verwijden. Het werkingsmechanisme is onafhankelijk van het gewicht.
• GLP-1-/GIP-geneesmiddelen voor gewichtsverlies (tirzepatide, semaglutide). Verminderen visceraal vet om de obstructie te verkleinen. Het werkingsmechanisme is afhankelijk van het gewicht.
• Carboanhydraseremmers (sulthiame, acetazolamide). Beïnvloeden de ademhalingsregulatie om instabiliteit van de loop gain te verminderen. Het werkingsmechanisme is respiratoir.

Geen van deze middelen geneest de aandoening. Ze breiden allemaal het beschikbare behandelarsenaal uit. Het meest waarschijnlijke patroon voor 2027–2030 is gepersonaliseerde farmacologie: het molecuul afstemmen op de dominante pathofysiologie — neuromusculaire middelen bij problemen met de spiertonus, GLP-1 bij obesitas als drijvende factor en carboanhydraseremmers bij een hoge loop gain. Hulpmiddelen blijven voor velen eerstelijnsbehandeling, vooral bij ernstige aandoeningen.

Subgroepanalyse: wie heeft het meeste baat bij AD109

SynAIRgy en LunAIRo publiceerden vooraf gespecificeerde subgroepanalyses waarvan EU-patiënten en clinici op de hoogte moeten zijn.

• Milde OSA (AHI 5–14). Grootste relatieve daling van de AHI. Ongeveer 60 procent van de patiënten met milde OSA bereikte in week 26 een AHI<5. Sterke reden voor eerstelijnsgebruik als het middel wordt goedgekeurd.
• Matige OSA (AHI 15–29). Aanzienlijke afname, maar de meeste patiënten hebben nog restgebeurtenissen. Meestal niet voldoende als monotherapie; naar verwachting te combineren met een hulpmiddel.
• Ernstige OSA (AHI ≥30). Statistisch significante, maar kleinere werking. Het is onwaarschijnlijk dat AD109 CPAP of hypoglossusstimulatie hier zal vervangen.
• Mager (BMI <28) versus obees. Verrassende bevinding: AD109 werkte over het volledige BMI-bereik. Het effect was niet uitsluitend afhankelijk van het gewicht, wat wijst op een werkelijk neuromusculair-tonusmechanisme.
• Oudere versus jongere volwassenen. Oudere patiënten verdroegen de dosering wisselender. In de veiligheidsanalyse waren de percentages bijwerkingen hoger bij volwassenen ouder dan 65 jaar.

De kernboodschap: AD109 zal waarschijnlijk het nuttigst zijn bij milde tot matige OSA in alle BMI-categorieën, minder effectief bij ernstige aandoeningen en mogelijk suboptimaal als monotherapie bij oudere volwassenen.

EMA-tijdlijn: wanneer EU-patiënten toegang kunnen verwachten

Het regelgevingsplan van Apnimed is gericht op indiening bij de Amerikaanse FDA in 2026, gevolgd door indiening bij het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) later dat jaar. Als het EMA onder een standaardbeoordeling een positief advies geeft, zouden nationale goedkeuringen in de EU volgen en zou het middel realistisch gezien eind 2027 tot 2028 in apotheken verkrijgbaar kunnen zijn. Goedkeuring via de gecentraliseerde procedure zou alle EU-lidstaten en EER-landen gelijktijdig omvatten.

Nationale beslissingen over prijsstelling en vergoeding volgen na goedkeuring in de EU. Elke lidstaat — Duitsland via G-BA, Frankrijk via HAS, Italië via AIFA, Spanje via AEMPS en het VK via NICE — bepaalt zijn eigen vergoedingsbeleid. Verwacht 12 tot 24 maanden aan nationale onderhandelingen na EU-goedkeuring voordat brede EU-financiering via GKV/Sécu/SSN is geregeld.

Hoe AD109 zich verhoudt tot CPAP, Zepbound en hulpmiddelen

AD109 bevindt zich in het midden van het veld. Het is op zijn best minder effectief dan CPAP, maar heeft in onderzoeken een veel betere therapietrouw. Het is gerichter dan Zepbound, dat alleen werkt wanneer gewichtsverlies de apneu aanstuurt. Het heeft een ander werkingsmechanisme dan hulpmiddelen en zou daarom kunnen worden gecombineerd met een Back2Sleep-neusstent of een positioneringsvest voor een versterkt effect, als de gegevens uiteindelijk combinatiegebruik ondersteunen.

Waar AD109 in 2026 past — drie patiëntscenario's

Scenario A: 38-jarige met milde OSA, verstopte neus en weigering van CPAP

AD109 is in 2026 buiten onderzoeken niet beschikbaar. De optie van vandaag: een basisaanpak met leefstijl + Back2Sleep-neusstent + zijslapen. Als AD109 in 2027 EU-apotheken bereikt en de patiënt nog restklachten heeft, wordt het geneesmiddel een logische volgende stap in plaats van de eerste.

Scenario B: 55-jarige met matige OSA, gebruikt CPAP maar heeft moeite met dagelijks gebruik

Vandaag: optimaliseer de pasvorm van het masker, overweeg auto-CPAP en probeer een op maat gemaakt mandibulair hulpmiddel. AD109 kan in 2027–2028 een aanvullende behandeling worden waarmee de CPAP-druk kan worden verlaagd.

Scenario C: 65-jarige met ernstige OSA, comorbide hypertensie en goede CPAP-tolerantie

AD109 is op korte termijn niet relevant. CPAP blijft de gouden standaard. Optimaliseer gewicht, alcoholgebruik en de slaapomgeving. Let de komende 24 maanden op bewijs voor combinaties.

Hoe zit het afzonderlijk met echt sulthiame?

Sulthiame, verkocht onder de merknaam Ospolot, wordt in Europa al tientallen jaren gebruikt voor de behandeling van epilepsie bij kinderen. In een gerandomiseerd fase 2-onderzoek uit 2023, gepubliceerd in Lancet Respiratory Medicine, werd sulthiame onderzocht bij volwassenen met matige tot ernstige OSA in lage doseringen (200 tot 400 mg per nacht). De resultaten lieten een AHI-daling van ongeveer 25 tot 30 procent zien — betekenisvol, maar kleiner dan bij AD109.

Sulthiame is in sommige EU-landen theoretisch off-label verkrijgbaar op voorschrift van een specialist, maar het is niet geregistreerd voor OSA. De meeste slaapdeskundigen schrijven het in 2026 niet voor bij OSA, omdat de onderbouwing nog beperkt is, bijwerkingen (paresthesie, vermoeidheid, milde metabole acidose) vaak voorkomen en er andere opties zijn. Het molecuul kan nog een niche verwerven, vooral bij patiënten die sulfonamiden verdragen en milde OSA hebben. Let op verdere fase 2/3-onderzoeken.

Wat dit vandaag betekent voor Europese patiënten

Tot goedkeuring door het EMA is AD109 in 2026 geen optie voor EU-patiënten buiten lopende vervolgonderzoeken. De beschikbare EU-opties zijn: CPAP voor matige tot ernstige OSA (vaak vergoed), mandibulaire protrusie bij obstructie ter hoogte van de tongbasis (gedeeltelijk vergoed), positioneringstherapie voor snurkers die op hun rug slapen en de Back2Sleep-starterkit van €44.90 voor snurken door nasale collaps en milde OSA. De starterkit is een CE-gecertificeerd hulpmiddel van klasse I, wordt zonder recept verkocht en in de hele EU verzonden.

Als u CPAP niet verdraagt en op AD109 wacht, hoeft u de komende twee jaar niet zomaar door te komen. Combineer een betaalbare EU-hulpmiddelenroute met gewichtsbeheersing, minder alcohol en consequent zijslapen. Doe de slaaprisicoscreening als u niet zeker weet hoe u ervoor staat. Lees meer over behandeling zonder CPAP voor een vollediger beeld.

De klinische hiërarchie in 2026

• Ernstige OSA (AHI ≥30). CPAP als eerstelijnsbehandeling. Hypoglossusstimulatie als CPAP niet werkt. AD109 is niet geschikt als monotherapie.
• Matige OSA (AHI 15–29). CPAP of een op maat gemaakt mandibulair hulpmiddel als eerste. AD109 mogelijk als aanvullende behandeling in onderzoeken.
• Milde OSA (AHI 5–14). Hulpmiddelen, gewichtsverlies bij obesitas en leefstijl. AD109 is een veelbelovende toekomstige optie.
• Primair snurken (geen OSA). Neushulpmiddel, positioneringstherapie en leefstijl. AD109 is niet geïndiceerd.

De conclusie: AD109 is een van de spannendste toevoegingen aan het OSA-behandelarsenaal in tien jaar, maar het is nog geen hulpmiddel dat u zomaar kunt aanschaffen. EU-patiënten moeten realistisch gezien rekenen op 2027–2028 voor beschikbaarheid in apotheken en intussen de huidige, door bewijs ondersteunde opties gebruiken. Volg aankondigingen van het EMA in 2026 en 2027 en houd uw slaapdeskundige op de hoogte van uw interesse.

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen