Vergelijking van Boil and Bite en op maat gemaakte mandibulaire vooruitgangsapparaten en of de extra kosten gerechtvaardigd zijn

Boil-and-bite versus op maat gemaakte mandibulaire advancement device: hoe verschillen ze werkelijk?

De keuze tussen een boil-and-bite- en een op maat gemaakte mandibulaire advancement device is iets waar de meeste snurkers uiteindelijk voor komen te staan zodra een goedkoop vormbaar mondstuk niet meer voldoende aanvoelt. Een boil-and-bite-mandibulair advancement device is een vormbaar kunststof mondstuk dat je in heet water zacht maakt en er thuis in bijt om een ruwe afdruk van je tanden te maken. Een op maat gemaakte mandibulaire advancement device (MAD) wordt door een tandarts of slaapkliniek vervaardigd op basis van een fysieke afdruk of digitale scan van je kaak en zo gemaakt dat je onderkaak tijdens het slapen in een precieze, licht naar voren geschoven positie blijft. Beide typen hulpmiddelen werken volgens hetzelfde basismechanisme: de onderkaak naar voren bewegen om de luchtweg achter de tong te openen en trillingen in het zachte gehemelte te verminderen. Als je specifieke producten nog niet hebt vergeleken, is ons overzicht van merken mandibulaire advancement devices die beschikbaar zijn voor Europese kopers een nuttig vertrekpunt voordat je kiest tussen een in de winkel gekocht en een door een tandarts gemaakt hulpmiddel.

Voor de meeste kopers is de echte vraag niet welk mechanisme werkt, maar of de extra precisie van een maatwerkafdruk zich vertaalt in duidelijk betere slaap en of die verbetering enkele honderden euro's extra waard is. De nauwkeurigheid van de pasvorm, de controle over de kaakpositie en de kwaliteit van het materiaal verschillen allemaal tussen de twee categorieën. Die verschillen zijn merkbaar in comfort, therapietrouw en hoe lang het hulpmiddel daadwerkelijk meegaat. Sommige snurkers die een oraal hulpmiddel overwegen, vergelijken het ook met een tongstabilisator als alternatief oraal hulpmiddel dat de tanden helemaal niet raakt.

Werkt een op maat gemaakte mandibulaire advancement device beter? Wat het onderzoek laat zien

Het eerlijke antwoord is dat hulpmiddelen op maat doorgaans beter passen en beter worden verdragen, maar dat het verschil in kortetermijneffectiviteit kleiner is dan marketingpagina's vaak doen vermoeden. NICE-richtlijn NG202, de nationale klinische richtlijn van het VK voor obstructieve slaapapneu (OSA), adviseert aangepaste of semi-aangepaste mandibulaire splints boven eenvoudige kant-en-klare hulpmiddelen. Het belangrijkste voordeel is volgens de richtlijn een betere therapietrouw en meer comfort, niet een dramatisch verschil in ruwe ademhalingsscores. Een afzonderlijke review van onderzoeken naar maatwerk-MAD's sinds 2005 rapporteerde gemiddelde afnames van de AHI (apneu-hypopneu-index, een maat voor het aantal ademhalingsonderbrekingen per slaapuur) van 30% tot 72%. Dit onderstreept hoeveel de resultaten verschillen tussen personen en ontwerpen van hulpmiddelen.

Een gerandomiseerde gecontroleerde studie uit 2022, gepubliceerd in de Journal of Clinical Sleep Medicine, vergeleek een niet-op-maat gemaakte en een op maat gemaakte MAD rechtstreeks en kwam tot een genuanceerdere conclusie. De twee typen hulpmiddelen bleken statistisch vergelijkbaar in het verlagen van de AHI gedurende een onderzoeksperiode van 12 weken. Dit maakt de aanname ingewikkelder dat maatwerk op het gebied van effectiviteit alleen automatisch beter is. Alles bij elkaar wijst dit bewijs erop dat het voordeel van een hulpmiddel op maat minder te maken heeft met een ruwe AHI-daling op korte termijn en meer met comfort, retentie en de vraag of mensen het jarenlang blijven dragen in plaats van slechts enkele maanden.

Waarom de meeste "maatwerk"-hulpmiddelen in Europa niet volledig op maat zijn

Veel producten die in Europa als "maatwerk" worden aangeprezen, zijn slechts gedeeltelijk op maat gemaakt. Dat onderscheid is belangrijker dan het label doet vermoeden. NICE-richtlijn NG202 maakt zelf onderscheid tussen "aangepaste" splints, die volledig worden vervaardigd op basis van een individuele tandheelkundige afdruk of digitale scan, en "semi-aangepaste" splints die een gevormde tray combineren met geprefabriceerde onderdelen, zoals een standaard scharnier. Een hulpmiddel kan wettelijk als "maatwerk" worden verkocht en toch kant-en-klare onderdelen bevatten. Het label alleen zegt dus niet hoe specifiek het hulpmiddel werkelijk is vervaardigd.

Voordat je een meerprijs betaalt voor een "maatwerk"-hulpmiddel, is het verstandig een kliniek of leverancier enkele directe vragen te stellen om te bevestigen wat je precies koopt.

Boil-and-bite versus op maat gemaakte mandibulaire advancement device: kosten in het VK, Frankrijk en Duitsland

De eigen bijdrage is de belangrijkste reden waarom snurkers kiezen voor een boil-and-bite-hulpmiddel. Het prijsverschil in Europa is groot, maar varieert aanzienlijk per land en naargelang er sprake is van een vastgestelde aandoening. In het VK kost een boil-and-bite- of apotheek-MAD doorgaans ongeveer £30-150, terwijl een particulier op maat gemaakt hulpmiddel van een tandarts meestal rond de £1.000 kost. De NHS vergoedt een maatwerkhulpmiddel over het algemeen pas nadat obstructieve slaapapneu formeel is vastgesteld, en de toegang verschilt per lokale zorgorganisatie.

In Frankrijk volgt de prijs een vaste nationale vergoedingsstructuur. Een op maat gemaakte mandibulaire advancement device kost doorgaans €300 tot €800 uit eigen zak. Bij vastgestelde OSA vergoedt Assurance Maladie 60% van een vaste grondslag van €150 (ongeveer €90). Die vergoeding kan elke twee jaar worden vernieuwd en vereist voorafgaande toestemming. Een hulpmiddel dat uitsluitend voor snurken wordt gekocht, zonder OSA-diagnose, wordt helemaal niet vergoed. Duitsland hanteert de strengste aanpak: sinds 1 januari 2022 vergoedt het wettelijke zorgverzekeringsstelsel (GKV) volledig op maat gemaakte mandibulaire protrusiesplints zonder eigen bijdrage voor volwassenen met lichte tot matige OSA wanneer CPAP-therapie niet heeft gewerkt of niet wordt verdragen. Industrieel vervaardigde boil-and-bite-splints zijn echter uitgesloten van elke vergoeding.

De werkelijke kosten per jaar, niet alleen de aankoopprijs

Alleen de aankoopprijs overschat het verschil tussen de twee soorten apparaten, omdat kook-en-bijt-apparaten veel vaker moeten worden vervangen. Mandibulaire repositieapparaten hebben volgens een analyse uit 2019 in de British Dental Journal een gemiddelde vervangingsduur van 36,7 maanden, oftewel ongeveer drie jaar voor een goed vervaardigd apparaat op maat. Een kook-en-bijt-apparaat wordt daarentegen zacht, komt losser te zitten en moet bij regelmatig gebruik doorgaans elke 6 tot 12 maanden worden vervangen, omdat het gevormde plastic slijt en de pasvorm na verloop van tijd minder stevig wordt.

Als je de kosten over drie jaar berekent, verandert het beeld. Een kook-en-bijt-apparaat van €100 dat elke negen maanden wordt vervangen, kost over drie jaar ongeveer €400, nog afgezien van het ongemak en de lagere therapietrouw die samenhangen met een slechtere pasvorm. Een apparaat op maat van €1.200 dat de volledige gemiddelde periode van 36,7 maanden meegaat, komt neer op bijna dezelfde jaarlijkse kosten, terwijl het doorgaans beter op zijn plaats blijft, er minder nachten worden overgeslagen en er minder kaakpijn ontstaat door een slecht verdeelde bijtkracht. De "extra kosten" van een apparaat op maat worden aanzienlijk kleiner zodra je de prijs per jaar van daadwerkelijk gebruik berekent in plaats van per aankoop.

De plaats van een neus-stent in de beslissing

Een probleem met de neusholte is niet hetzelfde als het probleem dat een mandibulair repositieapparaat behandelt, en het is verstandig dit uit te sluiten voordat je je vastlegt op een kook-en-bijt-apparaat of een MAD op maat. Een zachte, CE-gecertificeerde neus-stent van klasse I, zoals die van het Franse bedrijf Back2Sleep, wordt in het neusgat geplaatst om de neusholte tijdens het slapen open te houden, zonder elektriciteit, slangetjes of geluid. Het hulpmiddel is bedoeld voor snurken en milde tot matige OSA, is zonder recept verkrijgbaar en wordt geleverd als startpakket met vier maten voor ongeveer €44.90. Daarmee is het een laagdrempelige stap om te proberen voordat je overstapt op een tandheelkundig apparaat.

Bij sommige snurkers is neusweerstand een belangrijk onderdeel van het probleem, en gemakkelijker ademen door de neus kan er ook voor zorgen dat een MAD beter wordt verdragen, omdat chronisch ademhalen door de mond verband houdt met een droge mond en kaakbelasting, wat ertoe kan bijdragen dat mensen halverwege de nacht stoppen met het dragen van een MAD. Eerst een neus-stent proberen, of deze combineren met een MAD, past bij een stapsgewijze aanpak die aansluit bij de richtlijnen van NICE om eenvoudigere oorzaken eerst uit te sluiten voordat een ingrijpender tandheelkundig apparaat wordt aanbevolen. Dat gezegd hebbende, vermindert een neus-stent hooguit de weerstand in de neusholte en mild snurken; het hulpmiddel is niet ontworpen voor matige tot ernstige OSA. Iedereen bij wie uit een slaaponderzoek matige of ernstige OSA blijkt, heeft een MAD, CPAP of een andere door een slaaparts aangestuurde behandeling nodig en mag niet uitsluitend op een nasaal hulpmiddel vertrouwen. Zie voor een breder overzicht van hoe deze categorieën zich qua prijs tot elkaar verhouden onze kostenvergelijking van CPAP, een mondbeugel en een neus-stent voor Europese patiënten.

Zo kies je tussen een kook-en-bijt-apparaat en een apparaat op maat

De juiste keuze hangt vooral af van de vraag of je een vastgestelde aandoening hebt, in hoeverre je snurken je slaap verstoort en wat je lokale regels voor vergoeding toestaan. Als je gewoon snurkt zonder vastgestelde OSA, is een kook-en-bijt-apparaat of een neus-stent een redelijke, goedkope manier om te testen of ondersteuning van de kaak of neus überhaupt helpt, aangezien geen van beide in het VK, Frankrijk of Duitsland wordt vergoed bij alleen snurken. Als een slaaponderzoek milde OSA heeft bevestigd, suggereren de NICE-richtlijnen dat een apparaat op maat of semi-op-maat waarschijnlijk beter past en langer wordt verdragen, ook al lijkt de kortetermijnverbetering van de AHI na 12 weken onder onderzoeksomstandigheden vergelijkbaar met die van een niet-op-maat gemaakt apparaat.

Bij matige of ernstige OSA is een MAD van welk type dan ook doorgaans een tweedelijnsoptie na CPAP, en wordt de keuze tussen kook-en-bijt en maatwerk ondergeschikt aan een juiste diagnose en het volgen van de aanwijzingen van je slaaparts. Welke route je ook kiest, beschouw de eerste paar weken als een proefperiode: een apparaat dat je niet langer dan een uur per nacht kunt verdragen, zal je snurken niet verminderen of je slaap niet verbeteren, of het nu op maat is gemaakt of niet, ongeacht wat het heeft gekost.

Veelgestelde vragen